1. ANASAYFA
  2. Rus Su-57 avcı uçağı 5. Nesil mi?
Rus Su-57 avcı uçağı 5. Nesil mi?

Rus Su-57 avcı uçağı 5. Nesil mi?

Türkiye'nin 5. nesil uçağı ihtiyacının karşılamak üzere ortağı olduğu F-35 programından ABD tarafından çıkarılması ile gözlerin çevrildiği ve tartışmayı beraberinde getirdi Rus Su-57 avci uçağı 5. nesil çok-görev-yetenekli görünmez hava-aracı. Sukhoi firmasının tasarımı Su-57 direkli Amerikan Lockheed F-22 ve F-35 ile rekabet ediyor, birebir karşılaştırılması özelliklerinin gizlilik derecesi taşıması nedeni ile mümkün değil. Rus askeri yetkileri Su-57’in silah sistemin Suriye’de test edildiğini beyan ediyorlar.

İlk uçuşunu 29 Ocak 2010 tarihinde Sukhoi’nin Komsomol’sk-na-Amur tesislerinde gerçekleştiren Sukhoi Su-57 Rus hava savunma sistemine bütünleşmiş ve düşman görünmez avcı uçaklarını Rus hava sahasında karşılamak görevi ile tasarlanmış, tasarım felsefesi ABD 5. Nesil hava-aracılarından farklı. Temmuz 2019’da savunma bakanlığı Su-57 için ilk siparişi verdi, 2026’da teslim edilmek üzere 76 kopya.

Son senelerde hizmet giren veya geliştirilmekte olan “Yeni Nesil” uçakların 5. nesil olarak sınıflandırılması günümüzde standart oldu. Sanayide kullanılan sınıflandırma tanımı 21. Asırda geliştirilen  “avcı uçak teknoloji” donatılmış uçakları kapsıyor. 5. Nesil avcı uçaklarının karakteristikleri çekişmeli ve bellisiz.   Nesil tanımımda uygulanan teknoloji seviyeleri üretici firmalara göre değişmekte ve özellikle tanımında tam bir uylaşma bulunmamakta. Firmalar ürünlerinin nesil sınıflandırmasına pazarlama penceresinden bakmaları tartışmalı ve tanımım belirsiz oluşturan sebepler arasında.

 5. Nesil avcı uçaklar tipik olarak:

  • Görünmez (hayalet) gövde tasarımı,
  • Süperseyir (Mach 1 veya daha yüksek hızlarda ardyanmayı kullanmadan seyir yeteneği),
  • Yüksek performans aerodinamik gövde tasarımı (süper manevra yeteneği),
  • Güçlü radar sistemi,
  • Dost kuvvetler ağ şebekesi ortamında veri dağıtma ve yönetme yeteneğini içermekte.

Günümüzde internet ortamında hizmet girmiş veya geliştirilmekte olan 5. nesil avcı uçaklarını tartışan sayısız makale veya yazı bulunuyor. Yazılardaki tartışmalar genellikle varsayımlara dayanmakta. 5. Nesil uçaklarının özellikleri ve uygulanan teknolojiler gizlilik derecesinde ve doğrulanmamış. Makalenin konusu olan Su-57 Rusya’nın gizli derecesi bulunan programı hakkında bilinenler spekülatif veya propaganda ürünü. Günümüz “haber verme” modeli internet ortamında bulunan bilgileri kaynağını sorgulamadan kurgulayıp yazmak. Konu askeri olunca durum tamamen spekülatif ve propaganda bilgisini doğrulanmış olarak kabullenmek oluyor. Gayem yazılanları tekrarlamak değil, amacım Su-57 programına objektif bir mühendis ve program yöneticisi penceresinden bakarak analiz yapmak.  Tekrar altının çizmekte fayda var “askeri programlarını gizliği karakterinde tam bir mühendis analizi yapma imkânı yok”.

 

ÖZGEÇMİŞ

Rusya 2002 yılının ilk aylarında 5. nesil avcı uçağı geliştirmek için Sukhoi firmasını seçerek yarışa giriyor. Birinci görevi hava-üstünlüğü ve yer saldırı, ikincisi ise kesif olacak geliştirilecek hava-aracın iki-motor güçlendirecek. Boyut olarak MiG-29’dan büyük fakat Su-27’de küçük ve ABD F-35 JSF benzer tasarlanması planlanıyor. Su-57 önceleri “PAK FA”,”T-50” veya “Project 701” olarak adlandırıliyor, PAK FA [Perpektivnyi Aviatsionnyi Kompleks Frontovoi Aviatsyi, Rusça manası: Taktik Hava Kuvvetleri için geleceğin Hava kompleksi].     

İlk prototip uçak, T-50-1,  29 Ocak 2010 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştiriyor ve Rus askeri yetkileri göre uçuş test verilerinin analizinin T-50’in performansının F-22 ile aynı olduğunu hatta daha üstün olduğunu yönünde idi. 7 Haziran 2013 Paris Havacılık Fuarında Rus web sitesi “Beyond The Headlines” 5. Nesil motor geliştirme çalışmalarının tamamlandığı ve prototip T-50’in ilk uçuş testlerinin tamamlandığını ilan ediyor.

Rus hava savunma sisteminin bir birleşeni olarak tasarlamış olan Su-57 yüksek manevra yetenekli hava-üstünlüğü avcı uçağı ve radar kesiti 4. Nesil Rus avcı uçaklarına nispetle küçültülmüş.  Su-57 PAK-FA programı kapsamında geliştirilen hava-aracının resmi adlandırması olup günümüz kadar 11 kopya inşa edilmiştir, seri numaraları T-50-1 den -11 olarak düzenlenmiştir. Sovyetler Birliği düşük gözlene-bilirlik yetenekli hava-aracı araştırma çalışmalarına ABD İleri teknoloji taktik hava-aracı programına karşılık olarak başlayan çalışmalar MiG-1.44 ve S-37 teknoloji test hava-araçları neticeleniyor. 2002 yılında Rusya ve Hindistan hükümetleri Hindistan’ın Beşinci Nesil Avcı Uçağı Programı (BNAUP) için PAK-FA sürümünü ortak geliştirme çalışmaları için anlaşıyorlar. Sukhoi ve Hindistan HAL’in ortak geliştirecekleri tasarım için 295 milyon ABD doları değerindeki anlaşma 2010 yılında imzalanıyor. Hindistan HAL’in %35 finans ettiği program 6 milyar ABD doları değerinde idi. Finansal, performans ve teknoloji aktarma konularındaki anlaşmazlık sebebi ile program 2012 yılında Hindistan tarafında durduruldu. Moskova programa devam etmek için Hindistan’dan 5 milyon ABD doları talep ediyor, değeri 10 milyon ABD doları.

Hindistan motor ve görünmezlik karakterlerini dâhil 50 fazla tasarım değişiklik talebinde takiben programdaki rolünde %13 azalma izleniyor. Delhi BNAUP hava-araç tipinde ve üretim âdetinde devamlı fikir değişikliği yaptığını izliyoruz.  214 avcı uçağı, 144 kopya tek-koltuk ve geri kalanı iki-koltuk, olarak planlanan üretim programı ve son olarak 127 kopyaya değiştiriliyor. 2018 yılının başında uygulanan görünmezlik ve aviyonik teknolojilerinin yetersiz bulması sebebi ile Hindistan BNAUP geliştirme programından çekilme kararı alıyor.

Rus analistleri Hindistan’ın çekilme kararını teknik ve finans konularındaki anlaşmazlığa ilaveden geliştirmeyi planladıkları 5. nesil hava-aracının Rus PAK-FA platformunu kullanmaması memnuniyetsizliğin den kaynaklandığı şekilde yorumladılar.   Diğer kaynaklar ise Moskova Hindistan in ARGE harcamalarının yarısını finans etmesini istediği sebep gösteriyor. Hindistan’ın Rusya ile ortak 5. Nesil hava-aracı geliştirme, teknoloji aktarma ve tasarım tecrübe kazanma, düşüncesi kafalarda bilmece oluşturuyor. Tamamen politik futbol oyuna dönen programda tam açıklık bulabilmek imkânsız. MAK-2019’da Rusya Hindistan’a Su-57 ihraç sürümü olan Su-57E satma teklifinde bulundu, Türkiye’ye satılmak isteniyor.

Rus 5.nesil avcı uçağı geliştirme programının başlamasında 20 sene ve prototip uçağın ilk uçuşunu gerçekleştirdiği tarih den 9 seneden sonra Temmuz 2019’da savunma bakanlığı Su-57 için ilk siparişi verdi, 2026’da teslim edilmek üzere76 kopya. Günümüzde Su-57 programın çekilen fotoğraf biraz karışık.

Su-57 görünmez 5. Nesil avcı uçağı Rus savunma gereksinim çerçevesinde tasarlanmış olup ihraç sürümü, Su-57E, diş pazarın ilgisini çekecek şekilde değişiklikleri içermekte. 27 Ağustos – 1 Eylül tarihlerinde Moskova yakınlarında Jukoskiy Uluslararası havalanında gerçekleşen MAKS-2019 Uluslararası Havacılık ve Uzay Fuarında ihraç sürümü Su-57E görücüye çıktı.

 

Su-57E ihraç sürümü MARS-2019 Uluslararası Havacılık ve Uzay Fuarında

Rosoboroexport (Rusya’nın tek askeri ürün, hizmet ve teknoloji ihraç etmekte yetkili bürosu) temsilcisi ABD Jane’e Defence Weekly magazinine verdiği bilgide yabancı ülke temsilcileri ile satış konuşmalarının başladığı, fakat bir satışın gerçekleşmediği beyan etti. Programın statüsü, silah sistemi, özellikleri ve performansı hakkında konuşmayı ret etti.

PAK FA Etrafında-yürüyüş

Nüve olarak tamamen Rus tasarımı olan gövde Batılı gözlemciler çabuk olarak Su-57’in Lockheed ürünlerin aerodinamik karakteristiklerine benzerliğine dikkati çektiler, Rusların 1990’dan itibaren Amerika’daki gelişmeleri yakında takip ettiklerinin bir delili. Su-57’e önden bakıldığında façeta gövdede yüksek-yerleşim ve yüksek-görünüş kokpit F-22’e benzerliği gözden kaçmıyor. Kokpit radar sisteminin bulunduğu burun konudan gerile konumlanmış. Gövdenin her iki tarafında iki dikdörtgen motor hava giriş kanalları bulunuyor, kanal girişleri dikkati çekecek derecede geri açı yapan bir yapıda. Taşıt-üzerinde bilgisayar ağı uçuş esnasındaki karasızlığı (stabilize) düzeltmekte ve pilotu yükünü azaltmakta. Su-57 gövde inşasında radar ışının emici malzeme kullanıldığı düşünülüyor.

İtki-sistemi

Su-57’in ilk sürümünü geçici olarak 2 adet 147 kN askeri itki kuvvetinde teknolojsi yenilenmiş 4. nesil Saturn AL-41F1 ardyanmalı turbofan motoru güçlendiriyor. 1982 yılında tasarlanan AL-41F1 uygulanan yeni teknoloji ile Rus motor sanayiyi 4++ nesil olarak sınıflandırıyor, AL-41F1 günümüzde 4+ nesil Su-35S Flanker-E uçağını güçlendiriyor. Üretim sürümünü güçlendirmesi için geliştirilen Saturn İzdeliye 30 motoru hakkında bilgiler kısıtlı. Batılı havacılık otoriteleri İzdeliye 30’in maksimum 107 kN askeri 176 kN üreteceği beklentisindeler. İzdeliye 30 motorunun 2027 yılında üretimine başlanması planlanıyor ve Su-57’in yeni itki sisteminin hazır olmadan seri üretime girmesi beklenmiyor.  Su-57’in AL-41F1 motoru ile süperseyir yeteneğine sahip olması akıllara soru işareti getiriyor.

Rus Hava Kuvvetleri Su-57’in ilk ürünleri için sipariş vermiş bulunuyor, 2019-2020 hizmeti girmesi planlanıyor. Rus askeri yetkileri Su-57’in silah sistemin Suriye’de test edildiğini beyan ediyorlar.

İzdeliye 30 uçan test-hücreside testde (soldaki motor)

SONUÇ

Makalemi kelimelerin yerine bir kare ile sonuçlandırıyorum.

Putin milyarlar değerindeki Rus vergi paraları için yuva arasısında

 

ÖZELLİKLERİ

 

Su-57 (T-50 prototip) MAKS-2015 Havacılık ve Uzay Fuarında gösteri uçuşu

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR:

Sukhoi Su-57E MAKS-2019'de görücüye çıktı.


Yorumlar

Hiç yorum yapılmamış

Yorumunu Paylaşın